Sponsorlu Alan / Reklam
Dünya ekonomisi son birkaç ayda ağır bir sınavdan geçti. Orta Doğu'daki savaş enerji akışını bozdu, petrol bir ara 120 dolara yaklaştı, Avrupa'nın doğal gaz maliyeti yeniden yükseldi. Normal şartlarda böyle bir tablo, büyümede sert bir fren ve finans piyasalarında uzun süreli bir kaçış yaratabilirdi. Fakat bu kez ekonomi dağılmadı. Borsalar toparlandı, şirket yatırımları sürdü ve IMF temmuz güncellemesinde küresel büyüme tahminini büyük ölçüde korudu. İlk bakışta bu, güçlü bir dayanıklılık hikâyesi. Biraz yakından bakıldığında ise aynı hikâyenin daha huzursuz bir tarafı görülüyor: Dünya ekonomisini geniş bir refah artışı değil, oldukça dar bir teknoloji yatırımı dalgası taşıyor.
Dünya İki Ayrı Hızda Büyüyor
IMF'nin 8 Temmuz'da yayımladığı yeni tablo, 2026'da dünya ekonomisinin yüzde 3,0 büyümesini bekliyor. Bu oran bir çöküş anlamına gelmiyor; fakat 2024 ve 2025'te görülen ortalama yüzde 3,5'lik temponun altında. Daha önemlisi, bu ortalamanın arkasında büyük bir ayrışma var. Enerji ihraç eden veya yapay zekâ donanımı üreten ülkeler görece güçlü kalırken, enerjiyi dışarıdan alan ve teknoloji yatırım dalgasından pay alamayan ekonomiler daha fazla yavaşlıyor.
ABD'deki veri merkezi, çip ve yazılım yatırımları yalnızca teknoloji şirketlerini değil; elektrik şebekesinden inşaata, soğutma sistemlerinden finansmana kadar geniş bir tedarik zincirini besliyor. Güney Kore, Malezya, Tayvan ve Vietnam gibi teknoloji üretim hattına güçlü biçimde bağlanan ülkeler de bu dalgadan pay alıyor. Buna karşılık dünya ticaretinin büyüme hızının geçen yılki yüzde 5,0'dan bu yıl yüzde 3,5'e düşmesi bekleniyor. Yani küresel ekonomi büyümeye devam ediyor, ama malların ve refahın herkese aynı hızda yayıldığı bir dönemden geçmiyoruz.
Enerji Şoku Geçmedi, Yalnızca Şekil Değiştirdi
Petrol fiyatının savaş dönemindeki zirveden 10 Temmuz itibarıyla yaklaşık 76 dolara gerilemesi önemli bir rahatlama. Bu düşüşte stratejik stokların kullanılması, Körfez dışındaki üretimin artması ve zayıflayan talep etkili oldu. Ancak düşük görünen bugünkü fiyat, sorunun tamamen çözüldüğü anlamına gelmiyor. Uluslararası Enerji Ajansı, Hürmüz Boğazı'ndan geçen sıvılaştırılmış doğal gaz trafiğinin toparlandığını fakat hâlâ savaş öncesi düzeyin belirgin biçimde altında kaldığını söylüyor.
Buradaki kritik ayrıntı stoklar. Dünya, ilk şoku depolardaki petrol ve gazı kullanarak yumuşattı; aynı tampon ikinci veya üçüncü bir kesintide daha zayıf olabilir. IMF'nin küresel enflasyonun 2025'teki yüzde 4,1'den 2026'da yüzde 4,7'ye çıkacağını öngörmesi de bu nedenle şaşırtıcı değil. Enerji pahalandığında yalnızca benzin değil, gübre, gıda, nakliye ve neredeyse bütün üretim zinciri etkileniyor. Bu yüzden petroldeki birkaç haftalık düşüş, merkez bankalarına hemen zafer ilan ettirecek kadar kalıcı bir güvence sunmuyor.
Amerika Yavaşlıyor Ama Fed Rahatlayamıyor
ABD işgücü piyasası bu ikilemi iyi anlatıyor. Haziranda yalnızca 57 bin yeni istihdam yaratıldı; önceki iki aya ait rakamlar da toplam 74 bin aşağı çekildi. İşsizlik oranı yüzde 4,2 ile hâlâ düşük sayılırken işgücüne katılımın gerilemesi, manşetin altında bir soğuma olduğunu gösteriyor. Buna karşılık ücretler yıllık yüzde 3,5 artıyor ve Fed'in tercih ettiği tüketim enflasyonu mayısta yüzde 4,1'e yükseldi. Ekonomi yavaşlıyor, ancak fiyat baskısı faiz indirimini kolaylaştıracak kadar sakinleşmiyor.
Fed üyelerinin haziran projeksiyonunda 2026 sonu enflasyon beklentisini belirgin biçimde yukarı çekmesi ve yıl sonu politika faizini yüzde 3,8 civarında görmesi bu sıkışmayı yansıtıyor. Merkez bankasının önünde rahat bir seçenek yok: Faizi erken indirmek enerji kaynaklı fiyat artışını kalıcılaştırabilir; çok uzun süre yüksek tutmak ise zaten hız kaybeden istihdamı daha fazla zayıflatabilir.
Avrupa'nın Koridoru Daha Dar
Avrupa için denklem daha zor, çünkü bölge hem enerji ithalatına daha bağımlı hem de teknoloji yatırım patlamasından ABD kadar yararlanamıyor. ECB'nin bu hafta yayımladığı tutanaklara göre avro bölgesi enflasyonu mayısta yüzde 3,2'ye, hizmet enflasyonu yüzde 3,5'e çıktı. IMF ise bölgenin 2026'da yalnızca yüzde 0,9 büyümesini bekliyor. Böylece Avrupa aynı anda düşük büyüme ve hedefin üzerindeki enflasyonla uğraşıyor.
Bu tablo, 'enerji ucuzlarsa faizler hızla iner' düşüncesini zayıflatıyor. ECB piyasasında faiz artışı olasılığının yeniden konuşulması, merkez bankalarının artık yalnızca geçmiş enflasyona değil, yeni arz şoklarının ücretlere ve hizmet fiyatlarına geçip geçmediğine baktığını gösteriyor. Avrupa'nın büyümeyi desteklemek için mali harcamaya ihtiyacı var; fakat borç yükü yüksek ülkelerde bunun da sınırı bulunuyor.
Piyasalar Geleceği Bugünden Satın Aldı
Finans piyasaları şimdilik iyimser tarafı seçiyor. S&P 500 temmuzun ikinci haftasını son beş haftanın dördüncü yükselişiyle kapatmaya yönelirken yapay zekâ çiplerine yönelik talep teknoloji hisselerini destekliyor. Aynı gün ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,55 civarında. Bu iki fiyatı birlikte okumak gerekiyor: Hisseler gelecekte güçlü kâr artışı bekliyor, tahvil piyasası ise enflasyonun ve borçlanma maliyetinin uzun süre yüksek kalabileceğini söylüyor.
Yapay zekâ yatırımlarının gerçek üretkenlik yaratması hâlinde bugünkü iyimserlik haklı çıkabilir. Fakat veri merkezlerine, çiplere ve enerji altyapısına harcanan devasa tutarlar yeterli gelir üretemezse, bugün büyümeyi taşıyan motor yarın finansal düzeltmenin kaynağına dönüşebilir. IMF'nin yapay zekâ coşkusunu hem yukarı yönlü fırsat hem de finansal istikrar riski olarak aynı raporda anması boşuna değil.
Dayanıklılık Var, Fakat Geniş Tabanlı Değil
Bu haftanın küresel ekonomi tablosu bir çöküş hikâyesi anlatmıyor. Dünya, enerji şokunu beklenenden iyi karşıladı; şirketler yatırım yapıyor, tüketim bütünüyle dağılmadı ve finans sistemi çalışıyor. Yine de bu başarıyı kalıcı bir rahatlama sanmak erken. Büyümenin önemli kısmı birkaç ülkeye ve birkaç teknoloji sektörüne yoğunlaşmış durumda. Enflasyon yeniden yükselirken ticaret yavaşlıyor, enerji tamponları inceliyor ve merkez bankalarının hata payı daralıyor.
Kısacası dünya ekonomisi bugün bir köprüden geçiyor. Köprünün bir ayağını yapay zekâ yatırımları, diğerini enerji stokları taşıyor. İkisi de şimdilik sağlam görünüyor; fakat geniş tabanlı verimlilik, daha güvenli enerji akışı ve daha dengeli gelir artışı olmadan bu köprünün kalıcı olduğunu söylemek mümkün değil.