Sponsorlu Alan / Reklam
Haziran enflasyonu açıklandığında ilk bakışta rahatlatıcı bir tablo vardı: Fiyatlar ay içinde yüzde 0,99 arttı, yıllık enflasyon yüzde 32,11'e geriledi. Bir önceki ayın yüzde 1,71'lik artışından sonra bu, küçümsenmeyecek bir iyileşme. Fakat aynı hafta gelen sanayi, dış ticaret, rezerv ve işgücü verileri başka bir şeyi hatırlattı. Türkiye'de enflasyon düşüyor olabilir; ekonomi henüz rahatlamıyor. Çünkü fiyat artışındaki yavaşlama büyük ölçüde enerji ve mevsimsel gıdadan gelirken, hizmetler hâlâ pahalılaşıyor ve üretim tarafı giderek daha fazla soğuyor.
Manşet Düştü, Çekirdek Hâlâ Yüksek
Haziran ayındaki iyi haberin önemli kısmı akaryakıttan geldi. Uluslararası petrol fiyatındaki gerilemeyle enerji grubu ay içinde yüzde 0,91 ucuzladı; akaryakıt fiyatları yüzde 4 düştü. Sebze fiyatlarındaki gerileme de gıdayı sakinleştirdi. Bunlar tüketicinin bütçesi açısından gerçek ve olumlu gelişmeler. Ancak para politikası bakımından asıl soru, bu düşüşlerin geçici etkileri çıkarıldığında fiyatların ne hızla arttığı.
TCMB'nin mevsimsellikten arındırılmış göstergeleri, enflasyonun ana eğiliminin aylık yaklaşık yüzde 2 civarında kaldığını gösteriyor. Bu oran önceki aya göre bir miktar daha iyi, fakat fiyat istikrarıyla uyumlu sayılabilecek düzeyin hâlâ üzerinde. Hizmet fiyatları haziranda yüzde 1,69 arttı; yıllık hizmet enflasyonu yüzde 39,64 oldu. Kiralar bir ayda yüzde 2,66 yükselirken yıllık kira enflasyonu yüzde 47,87 seviyesinde. Üstelik sağlık hizmetlerindeki yeni düzenlemenin temmuz enflasyonuna yaklaşık 0,22 puan eklemesi bekleniyor.
Bu nedenle yüzde 32,11'lik manşet rakam doğru, ama tek başına eksik. Enflasyonun ateşi düşüyor; hastanın tamamen iyileştiğini söylemek için hizmet, kira ve işlenmiş gıda fiyatlarının da daha kalıcı biçimde sakinleşmesi gerekiyor.
Sanayi Soğuyor, İhracat Tek Başına Yetmiyor
Sıkı para politikasının maliyeti en açık biçimde fabrikalarda görülüyor. İSO Türkiye İmalat PMI haziranda 49,8'den 47,1'e düştü. Endekste 50'nin altı daralma anlamına geliyor ve faaliyet koşullarındaki zayıflama 27'nci aya ulaştı. Yeni siparişler azaldı, ihracat siparişleri yeniden geriledi ve firmalar çalışan sayısını azaltmayı sürdürdü. Takip edilen on sektörün yalnızca ikisinde üretim artması, yavaşlamanın birkaç alana özgü olmadığını gösteriyor.
Buna karşılık haziran ihracatı yüzde 21,9 artışla 24,94 milyar dolara ulaşarak aylık rekor kırdı. Bu önemli bir tampon. Fakat aynı ay ithalat yüzde 23,1 artarak 35,32 milyar dolara çıktı. Yani ihracat büyürken dış ticaret açığı yaklaşık 10,4 milyar dolar oldu. Yılın ilk yarısında ihracat yüzde 3,6, ithalat ise yüzde 4,6 arttı. Tek aylık rekor sevindirici olsa da üretimin ithal girdiye bağımlılığı ve dış talebin kırılganlığı değişmeden kalıyor.
Üçüncü çeyreğe ilişkin ihracat beklenti endeksinin yeniden 100'ün üzerine çıkması, firmaların önümüzdeki aylara tamamen karamsar bakmadığını gösteriyor. Yine de sanayicinin bugünkü siparişi, finansman maliyeti ve kâr marjı düzelmeden beklentideki iyileşmenin üretime dönüşmesi zaman alacaktır.
Faiz Kararının Asıl Sorusu “Ne Zaman?” Değil
TCMB politika faizini yüzde 37'de tutuyor. Yıllık enflasyon yüzde 32,11'e gerilediği için kâğıt üzerinde pozitif bir reel faiz alanı oluşmuş görünüyor. Ancak merkez bankası geçmiş on iki aya değil, önümüzdeki aylardaki fiyatlama davranışına bakmak zorunda. Piyasa katılımcılarının yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 28,9, on iki ay sonrası beklentisi yüzde 23,81 düzeyinde. Beklentiler gerçekleşen enflasyondan daha düşük, fakat yüzde 5'lik resmi hedefe hâlâ çok uzak.
Faizi erken indirmek döviz talebini ve hizmet fiyatlamasını yeniden canlandırabilir. Çok geç indirmek ise siparişleri azalan sanayi şirketlerinin ve yüksek maliyetle borçlanan KOBİ'lerin yükünü ağırlaştırır. Bu nedenle 23 Temmuz toplantısındaki asıl soru yalnızca 'indirim olacak mı?' değil; olası bir indirimin beklentileri bozmadan, TL tasarruf sahibini kaçırmadan ve kredi talebini kontrolsüz büyütmeden yapılıp yapılamayacağıdır.
TCMB'nin döviz mevduatına uygulanan zorunlu karşılık yapısını sadeleştirirken yabancı para karşılık oranlarını artırması da bu arayışın parçası. Amaç bankalara bir miktar operasyonel alan açarken dövizden TL'ye geçişi ve parasal aktarımı korumak. Bu tür teknik adımlar yardımcı olabilir; güvenilir bir dezenflasyon patikasının yerini tutamaz.
Rezerv Artışı Tampon Sağlıyor, Sorunu Bitirmiyor
Merkez Bankası toplam rezervleri 26 Haziran haftasında 149,2 milyar dolara kadar geriledikten sonra, 3 Temmuz haftasında yaklaşık 10,5 milyar dolar artarak 159,7 milyar dolara çıktı. Döviz varlıklarındaki toparlanma ve altın rezervleri, dış şoklara karşı önemli bir güvenlik yastığı oluşturuyor. Özellikle enerji ithalatçısı bir ekonomi için bu yastığın kalın olması, kurdaki ani hareketleri ve finansman stresini sınırlayabilir.
Yine de brüt rakamı tek başına okumamak gerekir. Aynı raporda kamu sektörünün kısa vadeli döviz yükümlülükleri 121 milyar dolar, Merkez Bankası'nın döviz swaplarından doğan net yükümlülüğü 17,6 milyar dolar olarak veriliyor. Rezervlerin bir haftada sert düşüp sonraki hafta hızla artabilmesi, tamponun varlığını olduğu kadar sermaye akımlarına ve geçici işlemlere duyarlılığını da gösteriyor. Kalıcı güven, rezervin yalnızca büyüklüğünden değil, hangi kaynakla ve ne kadar istikrarlı biriktirildiğinden doğar.
İşsizlik Düşükken Haneler Neden Temkinli?
Resmi işsizlik oranı mayısta yüzde 8,2 ile düşük sayılabilecek bir düzeyde kaldı. İstihdam da bir ayda 285 bin kişi arttı. Fakat çalışmak istediği hâlde iş aramayanları ve istediğinden az çalışanları da kapsayan atıl işgücü oranı yüzde 31'e çıktı. Bu geniş gösterge, manşet işsizlikle gündelik hayattaki güvensizlik arasındaki farkı açıklıyor.
Haziranda ekonomik güven endeksi 98,9'a, tüketici güveni 87,9'a yükseldi. Yön yukarı, fakat her iki gösterge de iyimserlik eşiğinin altında. İnsanlar işini korusa bile yüksek kira, gıda ve kredi maliyeti nedeniyle harcamada temkinli davranıyor. Sanayinin soğuması ile hizmetlerin direnmesi arasındaki ayrışma, işgücü piyasasında da benzer biçimde hissediliyor.
Enflasyonla Büyüme Arasındaki Dar Yol
IMF, Türkiye'nin 2026 büyüme tahminini yarım puan aşağı çekerek yüzde 2,9'a indirdi. Bu revizyon, enerji ithalatının ve sıkı finansman koşullarının maliyetini özetliyor. Türkiye ekonomisi durmuyor; ihracat yapıyor, istihdam yaratıyor ve rezerv biriktirebiliyor. Fakat aynı anda sanayi sipariş kaybediyor, hizmet enflasyonu yüksek kalıyor ve haneler geleceğe tam güvenemiyor.
Önümüzdeki dönemin başarısı tek bir faiz kararına veya tek bir iyi enflasyon ayına bağlı olmayacak. Mali disiplinin para politikasıyla aynı yönde çalışması, kuralların öngörülebilir olması, enerjide dışa bağımlılığın azalması ve üretken yatırımların yüksek faiz döneminde tamamen ezilmemesi gerekiyor. Enflasyonu düşürmek zor; onu düşürürken üretim kapasitesini korumak daha zor. Türkiye'nin asıl sınavı şimdi başlıyor.