Sponsorlu Alan / Reklam
Meksika'nın tarihi merkezinde yer alan Laboratorio Arte Alameda (LAA), kapılarını ziyaretçilerine yeniden açarken alışılmışın dışında bir sergiye ev sahipliği yapıyor. 30 Aralık 2025'te restorasyon çalışmaları nedeniyle ziyarete kapatılan müze, kapılarını Meksikalı sanatçı Pablo Rasgado'nun "Pentimento" adlı sergisiyle açtı. Bu sergi, restorasyon sürecini yalnızca teknik bir koruma faaliyeti olarak görmeyip, onu sanatsal üretimin merkezine yerleştiriyor. Sanatçı Rasgado, restorasyon boyunca müzede kalarak binanın geçmişine ait katmanları, eski duvar boyalarını ve restorasyon atıklarını deneysel birer sanat nesnesine dönüştürdü.
İnşa Edilen ve Dönüşen Bir Mekanın Tarihi
Laboratorio Arte Alameda'nın üzerinde yükseldiği yapı, Meksika'nın en eski mimari miraslarından biri. Temelleri 1591 yılında atılan San Diego Fransisken Manastırı, yüzyıllar boyunca pek çok tarihi kırılmaya tanıklık etti. Meksika Engizisyonu döneminde, 1596 ile 1771 yılları arasında manastırın önündeki meydan, mahkumların yakılarak cezalandırıldığı bir infaz alanı olarak kullanıldı. Yıllar sonra, 1964-2000 yılları arasında ise yapı, Pinacoteca Virreinal adıyla yaklaşık 350 kolonyal dönem tablosuna ev sahipliği yaptı. Bu koleksiyon daha sonra Ulusal Sanat Müzesi'ne taşındı ve bina 2000 yılından itibaren deneysel sanat pratiklerine odaklanan Laboratorio Arte Alameda adını aldı.
Müzenin küratörü Gemma Argüello, bu devasa ve tarihi katmanlara sahip mekanda sergi açmanın sanatçılar için her zaman büyük bir meydan okuma olduğunu belirtiyor. Argüello'ya göre binanın ölçeği, sanatçılara alana özgü projeler geliştirmeleri için benzersiz bir alan sunuyor.
Depremin İzleri ve Koruma Çalışmaları
LAA'nın restorasyon süreci uzun bir hazırlık döneminin ürünü. Bina, 2017 yılında meydana gelen şiddetli depremlerde ciddi hasar görmüş ve zamanla su sızıntıları nedeniyle yıpranmıştı. Tarihi Kent Merkezi Vakfı ile Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü'nün ortaklaşa yürüttüğü çalışmalarda, öncelikle ana nef tonozları, kubbe ve Chapel of Sorrows (Izdıraplar Şapeli) gibi depremden en çok zarar gören bölümler güçlendirildi.
Restorasyon yalnızca mimari müdahalelerle sınırlı kalmadı; duvar çatlaklarında büyüyen istilacı bitki türlerinin temizlenmesi için biyologlardan oluşan uzman bir ekip de çalışmalara dahil edildi. Restorasyon sorumlusu Claudia López Cherres, projenin temel amacının eski San Diego Tapınağı'nın tarihi karakterini değiştirmek değil, mevcut dokuyu korumak olduğunu vurguluyor. Müze yönetimi ise bu zorunlu restorasyon sürecini, kurumun deneysel kimliğini canlandırmak için bir fırsat olarak değerlendirdi.
"Pentimento" Kavramı ve Kurgusal Arkeoloji
Sergiye adını veren "pentimento" terimi, İtalyanca "pişmanlık duymak" anlamına gelen *pentirsi* kelimesinden türetilmiştir. Sanat tarihinde, bir ressamın tuval üzerinde yaptığı ve sonradan üzerini boyayarak kapattığı değişikliklerin, zamanla boyanın aşınması veya kızılötesi görüntüleme yöntemleriyle görünür hale gelmesini ifade eder. Pablo Rasgado, bu kavramı fiziksel sınırların ötesine taşıyarak kurgusal bir arkeoloji yöntemi benimsiyor.
Rasgado, binanın eski Pinacoteca Virreinal döneminde duvarlarında asılı olan 27 kolonyal dönem tablosunun dijital kopyalarını üretti. Bu kopyaların ahşap şaselerini ve çam panellerini, orijinal eserlerin yaşını ve tekniğini taklit edecek şekilde çeşitli işlemlerden geçirdi. Ardından bu kopyalar üzerinde kurgusal pentimentolar yarattı. Örneğin, Francisco Antonio Vallejo'nun 1774 tarihli "Glorificación de la Inmaculada" adlı büyük boyutlu tablosunun reprodüksiyonunda, figürlerin yüzlerini İspanyol öncesi (pre-Hispanik) dönem figürleriyle değiştirerek kültürel senkretizme gönderme yaptı.
Molozların ve Duvarların Dili
Sanatçının müdahaleleri yalnızca tablolarla sınırlı değil. Restorasyon sırasında ortaya çıkan 13 tondan fazla molozun bir kısmı sanatçı ve ekibi tarafından ayıklanarak sergiye dahil edildi. Ahşap zeminde açılan üç arkeolojik pencere, restorasyon sırasında kurtarılan molozları, kalıpları ve ağırlıkları nedeniyle tonozlara geri takılamayan hassas süslemeli karoları ziyaretçilere gösteriyor. Rasgado ayrıca tamamen restorasyon atıkları ve reçineden ürettiği iki bankla ziyaretçilere bir tefekkür alanı sunuyor.
Binanın 19 metre yüksekliğindeki duvarları da serginin bir parçası haline geldi. Restoratörlerin çalışmasıyla duvarlarda farklı tarihi dönemlere ait siyah, kırmızı ve beyaz boya katmanları açığa çıkarıldı. Rasgado, freskleri duvardan sökmek için kullanılan geleneksel "strappo" tekniğini tersine çevirerek kendi atölyesindeki görselleri müze duvarlarına aktardı. Bu durum, tarihi katmanlar ile sanatçının güncel müdahaleleri arasındaki sınırı belirsizleştiriyor.
Devam Eden Süreç ve Sınırlar
"Pentimento" sergisi durağan bir yapıya sahip değil. Sanatçı, ağustos ayında sergiye yeni görseller ekleyerek ikinci bir aşamaya geçmeyi planlıyor. Bu yeni aşamaya sanatçılar Gabriel Acevedo Velarde ve Adrián Bracho'nun performansları eşlik edecek.
Öte yandan, tarihi yapının korunma mücadelesi henüz tamamen bitmiş değil. Yetkililer, en kritik hasarlar giderilmiş olsa da su sızıntıları, açıkta kalan volkanik taş (tezontle) duvarlar ve çan kulesindeki yıpranmaların hala çözüm bekleyen önemli sorunlar olduğunu belirtiyor. LAA, bu sergiyle birlikte restorasyon sürecini sadece teknik bir zorunluluk olmaktan çıkarıp, binanın kendi malzemesini bir arşiv ve sanatsal ifade aracı olarak kullanabileceğini gösteriyor.